Speciaal onderwijs

Procesbegeleiding

De Provincie Fryslân heeft als overkoepelend doel voor de beleidsperiode 2025 – 2028 in de BFTK 200-2028 beschreven: ‘Alle Friese kinderen en jongeren moeten de kans krijgen om volwaardig tweetalig en taalvaardig in het Fries te worden. Dat stelt alle leerlingen in staat om in hun jeugd en later in hun sociale en werkende leven optimaal in de tweetalige Friese samenleving mee te doen. ’ Kennis en vaardigheden in Friese taal en cultuur zijn basisvaardigheden en het gebruik maken van de taalvaardigheid Fries van leerlingen met Fries als moedertaal draagt bij aan gelijke kansen in het onderwijs.

Voor het speciaal onderwijs is de hoofddoelstelling: Alle scholen (die in het Friese taalgebied vallen) hebben aandacht voor de thuistaal van het Friese kind. Het is de bedoeling dat deze doelstelling met het onderwijsveld meer vorm zal krijgen.

In 2023 is daarom een eerste meting gedaan om te zien wat er met het Fries in het (voortgezet) speciaal onderwijs wordt gedaan. De resultaten hiervan zijn hier te lezen. Alle scholen hebben in deze periode een schoolondersteuner toegewezen gekregen. De schooldonateur houdt contact met de scholen. Scholen kunnen een beroep doen op de schoolondersteuner om mee te denken over hoe het Fries geïntegreerd kan worden in de school.

 

 

Samen kan worden gekeken naar hoe de wensen en suggesties die er liggen het best opgepakt kunnen worden. Bovendien kan de skoalstiper ook adviseren in het maken van een keuze uit het beschikbare aanbod van materiaal, uitstapjes, opleiding, nascholing en het in werk zetten van een plan voor het versterken van de Friese taal en cultuur op school. Voor het bekostigen daarvan is de subsidieregeling Frysk foar no en letter beschikbaar. De skoalstiper kan meedenken in het aanvragen daarvan. In samenwerking met het onderwijsveld wordt er op dit moment gewerkt aan een actualisatie van de kerndoelen.

Om het proces van de inwerking stellen van de Friese taal en cultuur goed te volgen, wordt in de komende jaren in opdracht van de provincie verder onderzoek uitgevoerd door het lectoraat Meertaligheid & Geletterdheid van NHL Stenden. Wij willen scholen vragen actief aan dit onderzoek mee te doen. Voor meer informatie kan contact worden gezocht met mevrouw Nynke Anna Varkevisser van NHL Stenden Hogeschool via nynke.varkevisser@nhlsten.com.

Inhoudelijke begeleiding

Het project Taalplan Frysk 2030 zorgt voor de begeleiding van scholen bij het versterken van het aanbod Fries in het onderwijsprogramma. Zo is er voor elke school een “skoalstiper”. De skoalstiper is een vast contactpersoon die benaderd kan worden door scholen om mee te denken in het proces.

Scholen kunnen bijvoorbeeld kiezen voor:

Teambijeenkomst bewustwording

De scholen kunnen ervoor kiezen om eerst in te zetten op bewustwording. Wat maakt het zo belangrijk dat het Fries en meertaligheid een plek krijgen op school? En op welke wijze kan het Fries in meerdere vakken geïntegreerd worden, zodat het Fries en meertaligheid een zichtbaar en vanzelfsprekend onderdeel van het onderwijs worden?

Project Keunstryk

Een project van Keunstryk brengt meertalig taalonderwijs en cultuureducatie bij elkaar in een creatief en open leerproces. Kinderen ontwikkelen taal, verbeeldingskracht en eigenaarschap door te ontdekken, te maken en te reflecteren. Keunstryk sluit aan bij de belevingswereld van de kinderen en ontstaat in co-creatie van school, kunstenaar en skoalstiper;

Begeleiding in het gebruik van sKÂNS 5

Begeleiding door meedenken, inspiratie en praktische handvatten, zodat de methode op een duurzame en effectieve wijze kan worden ingezet;

Workshop Meertaligheid in de gouden weken

In deze workshop staat het katern Meertaligheid in de Gouden Weken centraal. Er wordt gekeken naar hoe het gebruik van de thuistaal van kinderen de groepsvorming en het taalbewustzijn kan versterken. Met praktische voorbeelden wordt verkend hoe meertaligheid een plek kan krijgen in de start van het schooljaar.

Visiebijeenkomst

In deze bijeenkomst staat vormgeving van een gezamenlijke visie centraal. Dit geeft duidelijkheid, versterkt het draagvlak en biedt richting aan de aanpak binnen de school. Zo werkt het team samen aan een zichtbaar, samenhangend en duurzaam plek voor het Fries in het onderwijs.

De onderbouw van S(B)O-scholen kan ook gebruik maken van een moedertaalspreker. Moedertaalsprekers zijn vrijwilligers die 1 of 2 keer per week een dagdeel op school komen om in de kleuterklas Fries te praten met de leerlingen en activiteiten in het Fries uitvoeren (bijvoorbeeld voorlezen en zingen).

Evenementen

Het is belangrijk om leerlingen, ouders en leerkrachten bewust te maken van de meerwaarde fan onderwijs in en over de Friese taal en cultuur en meertaligheid. Daarom zetten we als project Taalplan Frysk 2030 in op verschillende activiteiten en evenementen. Net als de reguliere scholen voor primair en voortgezet onderwijs kunnen scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs ook deelnemen aan activiteiten zoals SjONG junior of SjONG en FeRstival. Voor leerkrachten is er een tweejaarlijks onderwijscongres (WOW) om zich te laten inspireren en informeren over de nieuwe ontwikkelingen als het gaat om methodieken en materiaal.

Kijk voor alle evenementen in de Agenda. Daarnaast is er aandacht voor het zichtbaar maken van het Fries in en om de school. Bekijk het Aanbod op deze website.

Opleiding en nascholing

Leerkrachten en docenten in het speciaal onderwijs kunnen deelnemen aan de cursus Klasse Frysk. Deze basiscursus bestaat uit acht inspirerende lessen waar je als cursist praktische tips krijgt om je lessen Fries zelf op maat te maken. De thema’s zijn taalsociologie, kinder- en jeugdliteratuur, geschiedenis, materiaal en aanbod. Daarnaast werken de cursisten aan de Friese taalvaardigheid.

Kijk voor een volledig overzicht van opleiding en nascholing op de pagina Aanbod. In de agenda zijn evenementen te vinden zoals bijv. het jaarlijks congres Fierder mei Frysk voor docenten in het (speciaal) voortgezet onderwijs. Met presentaties en workshops over de relevante ontwikkelingen en waar docenten informatie en tips kunnen uitwisselen.

Materiaal

Om het Fries als moedertaal van veel leerlingen een volwaardige plek in het onderwijs te geven, is passend en aantrekkelijk lesmateriaal essentieel. Daarom zetten we ons binnen het project Taalplan Frysk 2030 in voor een breed en gevarieerd aanbod van zowel fysieke als digitale materialen.

Voor alle leeftijdsgroepen binnen het speciaal onderwijs is passend materiaal beschikbaar. Denk bijvoorbeeld aan Friese leesboeken op verschillende niveaus en over uiteenlopende, aansprekende thema’s. Voor de middenbouw en bovenbouw is er een tijdschrift beschikbaar: Tsjil. Dit is een Fries tijdschrift/onderwijsproject. In de Tsjil staan bijvoorbeeld nieuws, verhalen, gedichten, puzzels en opdrachten.

Speciaal voor het speciaal onderwijs is de methode sKÂNS ontwikkeld. Deze methode bestaat uit vijf herkenbare thema’s die goed aansluiten bij de belevingswereld van leerlingen en een waardevolle aanvulling vormen op het bestaande onderwijsaanbod. Alle scholen hebben de methode ontvangen, inclusief toegang tot de bijbehorende digitale materialen.

Aan het begin van schooljaar 2026-2027 ontvangen alle scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs het katern ‘Meertaligheid in de Gouden Weken’. Dit katern is bedoeld voor leerkrachten die werken met meertalige leerlingen en de kracht van meertaligheid willen benutten bij de groepsvorming. Het materiaal biedt handvatten om het talenbewustzijn van leerlingen te vergroten en de verschillende talen in de groep zichtbaar en bespreekbaar te maken. Een overzicht van het beschikbare aanbod is te vinden via Aanbod.

To top
Speciaal onderwijs - Taalplan Frysk 2030