TAALRYK: Meertalig zijn in alle nuchterheid

CSG Liudger Burgum stond in 2010 aan de wieg van meertalig onderwijs in Friesland. Langzamerhand bleek dat er binnen het MVO-concept te weinig ruimte was voor scholen die behoefte hadden aan een schoolprogramma dat meer aansloot bij de eigen uitgangssituatie. Het antwoord kwam in 2022 met het nieuwe concept Taalryk. Teamleider Roelof Dijkstra maakte alle ontwikkelingen van dichtbij mee.

Bijna twintig jaar geleden gaf Provincie Fryslân de opdracht voor drietalig onderwijs in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Het doel? Een goede taalbeheersing van het Fries, Engels en Nederlands door deze talen als voertaal in het klaslokaal te gebruiken. ,,Mei in wurkgroep is der doe in earste plan skreaun”, vertelt Roelof Dijkstra. In 2010 startte Burgum, samen met vijf andere scholen. De opzet werkte, ,,mar troch omstannichheden foelen guon skoallen dochs ôf.” De vele personele wisselingen bij de scholen, bij Cedin, Provinsje Fryslân en Nuffic hielpen ook niet. Er was nieuw elan nodig, met nieuwe criteria. ,,En dat waard dus Taalryk.”

Focus op meertalige leeromgeving

Terwijl het MVO-concept gestoeld was op de beheersing van het Fries, Nederlands en Engels, ligt de focus bij Taalryk meer op een duidelijk zichtbare meertalige leeromgeving, ,,mei kwalitatyf goed ûnderwiis yn in ynternasjonale kontekst.” In Burgum krijgen de leerlingen havo- en vwo-meertalig bijna 50 procent van de lessen in het Engels. ,,Dan giet it oer de fakken wiskunde, ekonomy, ierdrykskunde en gym.” Met het oog op Friese cultuur verdubbelde de school het aantal uren Fries voor alle meertalige klassen. Daarnaast krijgt deze doelgroep geschiedenis in het Fries. ,,En de havisten kinne yn Burgum Frysk as eksamenfak kieze.”

Cognitief en sociaal

Binnen Taalryk wordt het erg gewaardeerd als een leerling van huis uit meertalig is. ,,Ynternasjonaal sjoen is meartaligens ek sa gewoan. Dat merke de bern ek op de ynternasjonale erfaringsreizen.” De jaarlijkse Taalrykwike maakt deel uit van het schoolbeleid, net als de aanwezigheid van een goed geoutilleerde mediatheek in het kader van taalontwikkeling en -bevordering. Als extraatje kunnen leerlingen zich buiten de lessen opgeven voor toneel of koken in het Engels.

Voor Dijkstra is Taalryk een prachtige legitimatie om actief met taal bezig te zijn in de breedste zin van het woord. (Wereld)burgerschap en internationalisering horen daarbij. ,,Taalryk is net allinnich goed foar de kognitive ûntjouwing, mar ek foar de sosjale.”

Vaandeldrager

CSG LIudger Burgum heeft meertaligheid al meer dan 15 jaar stevig op de agenda staan. De school is daarmee duidelijk vaandeldrager. ,,By ús hearsket in ynteressante kombinaasje fan ambysje en nuchterheid. We stean foar wat we dogge en dat is net wrâldfrjemd. In koprol yn it Ingelsk, bliuwt in

koprol, sis ik altyd tsjin âlden as se fragen hawwe oer ús meartalich belied. It iene sit it oare net yn ‘e wei. Yn it Ingelsk slagget sa’n oefening ek.”

Een veranderende tijdsgeest

Toen de school in 2010 begon met meertalig onderwijs was onderdompeling het devies. Dat wil zeggen: voertaal is doeltaal, en daar consequent aan vasthouden. ,,Dus ek Ingelsk prate, as de bern it net begripe. De efterlizzende gedachte wie dat se it op in stuit dan wol oppakke soene.” De school paste deze methode toe onder begeleiding van de Rijksuniversiteit van Groningen die tegelijkertijd een reguliere controlegroep monitorde. ,,De metoade wurke seker, dochs binne wy der frij gau fan ôfstapt.” Noem het voortschrijdend inzicht of een veranderende tijdsgeest. ,,Sa’n tekst as ‘dêr wurde se hurd fan’, hearst no ommers ek net mear. As je yn it swimbad springe sûnder kurkjes, dan tinke je gewoan fan ‘oeff’.”

Speels

De docenten begeleiden de leerlingen nu op een meer speelse manier bij het aanleren van de doeltaal. ,,Is de doeltaal Ingelsk? Dan jout de learkrêft in gearfetting yn it Nederlânsk.” Fouten maken in de doeltaal is normaal in dit proces. ,,It ûnderskied tusken binnenkommende bern is ek sa grut. Dêr moatte wy as dosinten linich mei omgean.” Pas als de omgeving veilig is, kan er geleerd worden. ,,Eltsenien moat him feilich fiele. Mei elkoar geane we it aventoer oan.” En dan gebeuren er prachtige dingen. ,,Soms hear ik learlingen út de hegere jierren as se ûnderweis nei de les binne al oerskeakeljen yn it Ingelsk. Sjoch, dêr dogge we it foar.”

Salonfähig

De taalcultuur in Burgum is vooral speels. ,,By in âlderjûn begjin ik it praatsje yn it Nederlânsk, mar brûk tuskentroch Fryske sinnen.” Vooroordelen over het Fries, komt Dijkstra hier ook niet echt tegen. ,,Taalryk past hiel goed yn dizze regio. Burgum leit fier genôch fan Ljouwert en Dokkum om in eigen karakter te hâlden. Frysk is yn dizze krite suver salonfähig, in taal lykas oare talen.” Meertaligheid is duidelijk verankerd in deze school. ,,En dat jout in fijn gefoel. Wy hiene bygelyks ek in ‘school of economics’ wurde kind, mar dêr hat dizze skoalle net foar keazen. It is dus net in feestje foar in pear dosinten dy’t wat hawwe mei meartaligens. Nee, alle dosinten binne der yn behelle.”

Waaraan voldoet een Taalrykschool?

ONDERWIJSAANBOD

Een Taalryk-school

• biedt op vmbo-t 30% van de onderwijstijd aan in het Engels en het Fries, in een evenwichtige verdeling.  
• biedt op havo en vwo 45% van de onderwijstijd aan in het Engels en het Fries, in een evenwichtige verdeling.  
• geeft Engels en Fries een stevige plaats in het lesprogramma.
• gebruikt bij de talen de doeltaal als voer- en leertaal. 
• biedt een doorlopende leerlijn Fries, inclusief de mogelijkheid om Fries als examenvak te kiezen.  
• toetst de Engelse en Friese taalvaardigheid van personeel en leerlingen.

ONDERWIJSAANBOD INTERNATIONAAL

Een Taalryk-school

• biedt een internationaal programma, fysiek en digitaal, waarin leerlingen internationale ervaringen opdoen en werken aan wereldburgerschapsvorming.

TAAL EN CULTUUR

Een Taalryk-school 

• maakt taal- en cultuurbewustzijn merkbaar in de schoolcultuur en zichtbaar in de leeromgeving. 
• leidt leerlingen op tot taal- en cultuurbewuste burgers die met hun opgedane kennis, vaardigheden en houdingen ten opzichte van de Friese taal en cultuur.
• zich goed kunnen verhouden tot de eigen regio en de wereld.  

ORGANISATIE EN BELEID 

Een Taalryk-school

• heeft een duidelijke visie op (meer)talig onderwijs, doorvertaald in beleidsplannen, schoolplannen en strategisch perspectief.
• is vertegenwoordigd in het Taalryk-netwerk en in de Taalryk-stuurgroep.

Auteur en fotografie: Gerbrich van der Meer.