Keimpe de Krokodil brengt Fries tot leven in de kleuterklas  

Hoe maak je het Fries zichtbaar én aantrekkelijk voor jonge kinderen die thuis amper Fries horen? Met die vraag gingen SFBO Kenniscentrum meertaligheid jonge kinderen en Cedin Drachten aan de slag met de Foarlêstas, een pilot van de Afûk. Het resultaat: een speelse Friestalige voorleesroutine waarbij een handpop, boeken en enthousiaste vrijwilligers gezamenlijk zorgen voor meer taalplezier in de kleuterklas.  

Centraal in het project staat Keimpe de Krokodil, een fleurige handpop die bij kinderen uit groep 1 en 2 gaat logeren. In zijn Foarlêstas zitten onder andere een Fries zoekboek, een voorleesboek en een zogenaamd Boekendagboek waarin ouders en kinderen kunnen opschrijven wat Keimpe thuis heeft beleefd. Het project liep van januari tot juni 2025 op basisscholen in onder andere Leeuwarden, Drachten, Sneek en Harlingen.  

Bijzonder aan deze pilot was de inzet van vrijwillige moedertaalsprekers, mensen die het Fries als moedertaal spreken en scholen steunen met een structureel Friestalig aanbod. Vooral in stedelijke gebieden, waar Fries minder vanzelfsprekend is, blijken zij een belangrijke schakel tussen school, ouders en kinderen.  

Sjoerdtje werkt intussen vier jaar als vrijwillige moedertaalspreker op een basisschool in Goutum, waar ze wekelijks in 3 kleutergroepen komt. Op een inspiratiemiddag voor moedertaalsprekers maakte ze voor het eerst kennis met de Foarlêstas. “Ik nam de tas mee naar Goutum en de eerste kleuterjuf zei meteen: ‘Daar kunnen we wel wat mee!’ Maar de tweede onderbouwleerkracht wilde de tas ook wel in de klas hebben. En ook de derde!” 

Dat was een klein probleem, omdat scholen maar één (gratis) tas konden ontvangen. Toch besloot de directrice meteen twee extra exemplaren aan te schaffen. “Dat laat zien hoe enthousiast de school was”, vertelt Sjoerdtje. “Onze directrice, Francien, heeft echt een positieve rol. Ze zorgt goed voor haar vrijwilligers.” 

Taalplezier als motor  

De Foarlêstas draait niet alleen om het voorlezen, maar vooral om positieve taalervaringen. Kinderen mochten Keimpe mee naar huis nemen, maakten foto’s van hun avonturen en vertelden daar later in de kring over. Volgens de evaluatie ontstonden hierdoor spontane gesprekken in het Fries én meer betrokkenheid van ouders.  

Sjoerdtje hield de aanpak eenvoudig. “Ik wil de drempel altijd laag houden,” zegt ze. “In het begin hield ik alleen het Keimpeboek en de handpop in de tas.” Zelf breide ze wel drie kleine slaapzakjes voor de pop, zodat Keimpe overal lekker kon slapen.

En Keimpe heeft vast overal lekker geslapen, in z’n slaapzakje, na drukke dagen waar ie weet wat beleefde. “Het ene gezin nam hem mee kamperen, bij een ander ging hij mee in het winkelwagentje in de Jumbo.” 

Waarom het project zo populair is? Volgens Sjoerdtje speelt het karakter van Keimpe daarin een grote rol. “Ik denk vooral omdat het een handpop is. En omdat hij er zo lief uitziet.” 

Fries wordt vanzelfsprekender  

Opvallend was dat ouders vaak moeite deden om in het Fries een stukje in het Boekendagboek te schrijven. “Eén ouder schreef dat Keimpe gek was op ‘rûgeltsjes’. Wat een prachtig woord!”, vertelt Sjoerdtje lachend.  

Samen bouwen aan een taalrijke routine  

Voor veel leerkrachten in de pilot is Fries niet de thuistaal. Juist daarom is steun van moedertaalsprekers waardevol. Zij introduceerden de materialen, deden voor hoe interactief voorlezen werkt en hielpen scholen op weg met praktische tips. Sjoerdtje: “Kinderen vinden Fries geen vreemde taal meer. Ze nemen dingen over, bijvoorbeeld tellen in het Fries. En van Friestalige kinderen krijg ik soms een dikke knuffel: voor hen breng ik een stukje herkenning op een verder toch overwegend Nederlandstalige school.” 

Al hoewel Sjoerdtje als moedertaalspreker een belangrijke rol speelde bij het introduceren van de Foarlêstas, blijkt de voorleesroutine met Keimpe in Goutum sterk genoeg om zelfstandig door te lopen. “Als de tas terugkomt terwijl ik er ben, bespreek ik het logeeravontuur met de kinderen. En als ik er niet ben, doet de groepsleerkracht dat.” 

De evaluatie van de pilot laat zien dat de Foarlêstas meer doet dan alleen leesplezier stimuleren. Het project verlaagt de drempel om Fries te gebruiken, versterkt ouderbetrokkenheid en maakt meertaligheid zichtbaar in de dagelijkse schoolpraktijk. Voor scholen die zoeken naar manieren om taal, lezen en cultuur op speelse wijze bij elkaar te brengen, biedt Keimpe de Krokodil daarmee volop inspiratie.  

Moedertaalspreker worden? 

Vindt u het leuk om met kinderen te werken en wilt u een impuls geven aan het Fries in het onderwijs? Neem dan contact op met Marike Elsinga van SFBO: m.elsinga@hetnet.nl 

Of lees eerst meer in deze folder.