TAALRYK: Taal- en cultuurbewustzijn komen samen bij Escher

Geïnspireerd door de vermaarde beeldend kunstenaar Escher, sloegen drie docenten van CSG Liudger Waskemeer de handen ineen om Fries cultuurbewustzijn tot leven te brengen in de klas. Geeske van der Sluis (docent Fries en Taalryk-coördinator, Annemarie Travaille en Jacoba Krol (docenten Beeldende Vorming) namen de onderbouw van het VMBO mee op een creatieve ontdekkingstocht.

Ken je het werk ‘Klimmen en dalen’? Dat beeld waarin rijen mensen zonder ophouden trappen op- en aflopen? Waarbij je denkt: hoe dan? Zo’n constructie kan helemaal niet gebouwd worden, maar toch fikste Escher het. Deze beeldend kunstenaar werkte namelijk graag met wiskundige principes, gezichtsbedrog en perspectief. In 1898 werd Escher in Leeuwarden geboren aan de Grote Kerkstraat, in een pand dat nu onderdeel uitmaakt van keramiekmuseum Princessehof. Mocht je het museum nog eens bezoeken, bij de ingang hangt een reliëf van Escher. Als eerbetoon. Deze Escher werd op CSG Liudger Waskemeer in het kader van taal- en cultuurbewustzijn een aantal weken onderwerp van onderzoek, reflectie en inspiratie voor de leerlingen van de eerste en tweede klassen. Met bijzondere werkstukken als resultaat.

Voorbereiding

“De learlingen út klasse ien krigen fan ús de opdracht om in kartonnen skuondoaze om te bouwen ta in museumseal mei oan ’e wanden fiif keunstwurken fan Escher”, zo vertelt Annemarije Travaille in de lerarenkamer. De leerlingen hadden de vijf kunstwerken op dat moment al uitgezocht bij het vak Friese taal en cultuur. Van der Sluis: “De opdracht wie om fan fiif keunstwurken fan Escher in beskriuwing te  meitsjen yn it Frysk.” Ter voorbereiding werden de kunstwerken in groepjes bekeken en beschreven de leerlingen elkaar wat ze zagen. “As de tekst úteinlik op papier stie, mochten de learlingen as kontrôle www.frysker.frl brûke.”

QR-codes

Collega Jacoba Knol wist hoe je QR-codes kunt genereren. “Op de bûtenkant fan de skuondoazen fynst no QR-koades. Ast dy skenst, komt de Fryske beskriuwing fan de learlingen foar it ljocht. Sa hawwe we ûnferwachts wurke oan ICT-feardigens.” In de lessen beeldende vorming hadden de docenten ondertussen de tekentechnieken van Escher behandeld. “It tema foar it eigen wurk wie ‘ûneinichheid’, ynspirearre op Escher syn techniken.” De bodem van de schoenendoos diende als expositieruimte voor het eigen werk. “De miny-ezels wiene dêrfoar ideaal.”

De leerlingen reageerden enthousiast op deze opdracht. “Der waard knipt en plakt, tekene en skreaun en it wurke op hiel ûnferwachte plakken.” Zo wandelde op een bepaald moment een leerling met een fors boek over Escher het klaslokaal binnen. “Har pake hie it thús te stean. Se liet it grutsk oan de oaren sjen.”

Stomme film

Klas twee kreeg als opdracht mee om naar aanleiding van een stomme film, – “dus in filmke dêr’t neat by sein wurdt” -, een poster te maken. Leerlingen konden kiezen uit verschillende filmpjes, “mar it filmke oer de foks en de walfisk wie it populêrst.” Hoe de docenten de lessen beeldende vorming hadden opgebouwd? Travaille: “De earste stap wie it kiezen fan in filmke. Dêrnei moasten se yn groepkes ûndersyk dwaan nei de achtergrûn fan it filmke. Wa hie it makke? Yn wat foar styl wie it filme? Dêrnei moasten se in mindmap meitsje yn it Frysk. Wat moast der op de poster komme? Hokker kleuren moasten brûkt wurde? En dan mochten se oan ‘e slach.”

Printeboek

Dezelfde filmpjes werden gebruikt bij de lessen Fries, vertelt Geeske van der Sluis. “De opdracht wie om in printeboek foar bern fan twa oant fjouwer jier by it filmke te meitsjen. Ze had bij de Afûk nog wat voorbeeldboekjes gekocht ter inspiratie. “As it boekje foar âldere bern bedoeld is, dan mei dat, haw ik sein, mar set it der wol by.” De docent wilde niet een afgekaderde taakverdeling. “Ik haw se stimulearre om it ferhaal fan elkoar oer te nimmen. Dus as ien wat skreaun hie, mocht de oare fierder.” Dat gold ook voor de illustraties. “Yn guon boekjes is dat kreas sa útfierd, mar der binne ek boekjes dêr’t de taakferdieling wat strakker west hat.” Om de twee weken mochten de leerlingen elkaar op de hoogte brengen van de vorderingen. “Dan koene se stikjes tekst oan elkoar foarlêze en wat yllustraasjes sjen litte. Dan wie der ek romte foar opbouwende krityk.”

Fries tintje

Er ontstonden prachtige werkstukken. “Fansels sieten der ek wol wat mindere eksimplaren tusken, mar kinst sjen dat de measten der o sa’n nocht oan hiene om sels wat te kreëarjen.” De leerlingen vonden het ook leuk om de verhalen een Fries tintje te geven. Van der Sluis: “De haadpersoanen krigen nammen lykas Sibe, Geeske en Grytsje en sjochtst dizze persoan? Hy had by syn jaske in strik mei it patroan fan de Fryske flage.” Werkten de docenten Beeldende Vorming zo’n tien weken aan deze twee opdrachten, bij het vak Fries volstond zes weken. “Alhoewol’t ik de groepkes yn tuskenoeren der ek noch faak mei dwaande seach.”

Meer focus

Voor Travaille was het de eerste keer dat ze Fries sprak in de les beeldende vorming. “Dat die mysels eins bêst in soad. It fielde sa eigen om yn myn eigen memmetaal mei de bern prate te kinnen en ik fûn it ek echt fijn om hearre te litten dat ik Frysktalich bin. Ik fielde my wis en krige der sels ek enerzjy fan.” Opvallend was ook het gedrag van Nederlandstalige kinderen. “Dy wiene folle mear fokust as oars. Se moasten har echt ynspanne. Frysktalige bern fûnen it gewoan fijn om Frysk mei my te praten.” Of ze volgend jaar verder gaan met het project? “Seker, it is ús prima befallen!”

Tekst en fotografie: Gerbrich van der Meer