Een doorgaande lijn meertalige ontwikkeling Fries op Lyts Yleke en de Twine in IJlst

De Twine in IJlst is een school die de laatste jaren een grote stap heeft gemaakt in het aanbieden van Fries. Waar het eerder een los vak was, zijn er nu bredere afspraken gemaakt over het gebruik van het Fries, ook bij andere vakken. Hiermee ontstaat meer een doorgaande lijn van peuter naar groep 8. Die ontwikkeling is niet zomaar gekomen, maar is het resultaat van samenwerking tussen verschillende partijen en een duidelijke visie op meertaligheid.

Van losse lessen naar ruimte voor geïntegreerd onderwijs

Op de voorschoolse opvang Lyts Yleke was het Fries al jaren vanzelfsprekend: de opvang- en instructietaal van de pedagogisch medewerkers is ongeveer 70% Fries. Maar op de basisschool was dat anders. Elly Attema, onderwijsadviseer van Cedin en schoolondersteuner op De Twine. “Buiten het vak om was eigenlijk alles in het Nederlands. Voor jonge kinderen in groep 1 was dit een groot verschil met wat zij gewend waren op de opvang.” Dit veranderde toen een leerkracht van de onderbouw nieuwsgierig werd naar hoe Lyts Yleke met tweetaligheid omgaat. Hij zag daar hoe jonge kinderen taal oppakken uit interactie en het gemak waarmee peuters de Friese taal verstaan en actief gebruiken – een inzicht dat ook voor de onderbouw van belang is.

Lyts Yleke is aangesloten bij SFBO – kennissinstrum meartaligens jonge bern. De bij SFBO aangesloten opvanglocaties werken volgens de internationaal bekende dual-immersion methode. Deze aanpak gaat uit van het vermogen van kinderen om een tweede taal spelenderwijs op te pakken – zoals ze ook hun eerste taal ontwikkelen. Kinderen leren de betekenis van woorden uit context, handelingen, rituelen, interactie. In de voorschoolse periode wordt bij de ‘ dual immersion ’ aanpak veel aandacht besteed aan de minderheidstaal met als reden dat de meerderheidstaal op andere plaatsen dominant is.

Toen de leerkracht van De Twine langs kwam op Lyts Yleke was Sjoeke Kampen, consulente van SFBO, net op de opvang voor een begeleidingsbezoek en raakte in gesprek met de leerkracht. “Door dat bezoek en verschillende bijeenkomsten met pedagogisch professionals, leerkrachten, directeur Anke en Elly is langzamerhand een beleid ontwikkeld”, zegt Sjoeke. Dit beleid kent als kern dat Fries niet alleen een vak is, maar een doeltaal in de dagelijkse praktijk. Inmiddels zijn er veel personeelswisselingen geweest. Maar de motivatie om meertaligheid en het Fries een goede plek te geven is gebleven.

De drijvende kracht

Directeur Anke van der Kuur van de Twine speelde een belangrijke rol. Zij is van mening dat Fries niet alleen als vak moet worden aangeboden, maar ook natuurlijk gebruikt moet worden in de hele school – zoals dat het geval is in IJlst zelf. Bovendien was er ook draagvlak onder de ouders om meer met het Fries te doen. De komst van Oekraïense kinderen was een extra aanleiding om breder naar meertaligheid te kijken. Alle basisscholen beschikken door Taalplan Frysk 2030 over een Skoalstiper, die dit soort processen kan begeleiden en die materialen, activiteiten en andere mogelijkheden kan aandragen die bij de school passen.

Hoe ziet de aanpak eruit?

Sinds de gesprekken over de doorgaande lijn meertaligheid op gang kwamen, zijn de volgende afspraken gemaakt over de inzet van het Fries en het Nederlands:

• Voorschools: 70% Fries, 30% Nederlands
• Onderbouw: 40% Fries, 60% Nederlands
• Middenbouw: 30% Fries, 70% Nederlands
• Bovenbouw: 20% Fries, 80% Nederlands

Er zijn kwaliteitskaarten ontwikkeld en er zijn vaste afspraken over wat elke groep doet. Fries wordt gebruikt in projecten, bij culturele activiteiten en als communicatiemiddel. Met subsidie uit het Iepen Mienskipsfûns zijn extra activiteiten mogelijk gemaakt, en het team volgde een Spoar 8-training voor implementatie van de methode en het plaatsgeven aan meertalig onderwijs. Bij de overgangsgesprekjes tussen de opvang en de onderbouw wordt ook de tweetalige ontwikkeling van de kinderen als vast punt meegenomen. Sjoeke Kampen: “Vooral de pedagogisch professionals zijn er enorm blij mee. Het is zeer inspirerend om te weten dat waar je in hebt geïnvesteerd op de opvang ook wordt doorgezet in het vervolg onderwijs.”

Om een zichtbare doorgaande lijn van voor- naar vroegschools te bevorderen en elkaar te versterken op bewust Friestalig / meertalig aanbod, is er het volgende begeleidingen aanbod:

Aanbod voorschools:

• Boartsjendewei in taal derby (SFBO) – Certificeringstraject bewust meertalig beleid voor peuter- en kinderopvang

Aanbod vroegschools 1-2-(3) (en verder):

• Boartsjendewei in taal derby, groep 1-2 (SFBO): Kort begeleidingstraject ‘coaching on the job’, (aansluitend op het voorschoolse certificeringstraject ‘Boartsjendewei in taal derby ’), individueel of met onderbouwteam. In overleg, op maat met in ieder geval één observatie, nagesprek en eigen coachplan
• Boartsje dy taalryk (Cedin): Cursus op locatie met onderbouwteam of (individueel) via open inschrijving. Duur: 4 fysieke bijeenkomsten + 2 x aanbod via e-learning
• 3TS (Cedin): Certificeringstraject drietalig beleid basisschool